Śmiertelne żniwo nierówności – o nowej książce Görana Therborna i nierównościach w polskiej historii

Nowość
Ocena:
  • Obecnie 5 na 5 gwiazdek.
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
5

Dziękujemy za głos!

Już oceniałeś tą stronę, możesz oddać głos tylko raz!

Twoja ocena została zmieniona, dziękujemy za oddany głos!

Zaloguj się lub utwórz nowe konto aby ocenić tą stronę.

Śmiertelne żniwo nierówności  – o nowej książce Görana Therborna i nierównościach w polskiej historii

Nierówność, która zabija. Jak globalny wzrost nierówności niszczy życie milionów i jak z tym walczyć Görana Therborna to kontynuacja poprzednich prac autora i kolejny głos w debacie o nierównościach społecznych. Problem nierówności jest coraz częściej podejmowany również w naszym rodzimym kontekście. Zapowiadana publikacja głośnej książki Thomasa Piketty’ego, a także liczne artykuły prasowe i naukowe świadczą o dużym zainteresowaniu tematyką nierówności społecznych w naszym kraju. Polskie wydanie dzieła Therborna ukazało się ze słowem wstępnym „Dobroć charakteru Polaków”, czyli krótka historia nierówności w Polsce autorstwa Adama Leszczyńskiego, w którym znany dziennikarz obnaża rolę nierówności społecznych w polskiej historii – od dziewiętnastego wieku aż po współczesność.

O miarach nierówności

Göran Therborn zwraca uwagę zarówno na społeczne, jak i ekonomiczne mechanizmy powstawania nierówności w świecie XXI wieku i pokazuje śmiertelne żniwo, jakie nierówność zbiera wśród swoich ofiar.Praca szwedzkiego naukowca wyróżnia się na tle innych rozważań o tej tematyce. Autor zauważa bowiem, że nierówności nie liczy się wyłącznie podług zawartości portfela – że jest ona pewnym porządkiem społeczno-kulturowym, który determinuje życie jednostki w społeczeństwie przez ograniczenie jej dostępu do pełnego uczestniczenia w świecie i realizowania w nim swoich celów. Therborn przygląda się wpływowi nierówności na zdrowie i śmiertelność ludzi oraz przytacza statystyki ukazujące relacje między nierównościami a długością życia. Dane empiryczne mówią same za siebie: nierówność zabija – osoby ubogie i słabiej wykształcone częściej i wcześniej chorują na powszechnie występujące choroby przewlekłe oraz wcześniej umierają. Niższy status skraca życie nawet wśród osób należących do elit – autor przytacza badania, które wykazały, że laureaci Nagrody Nobla czy aktorzy nagrodzeni Oscarem żyją dłużej niż osoby z ich środowiska, które nie doświadczyły takiej nobilitacji.

Nierówność można jednak mierzyć nie tylko długością życia ludzi, których ona dotyka, ale także ich wzrostem – i to dosłownie. Karłowacenie to problem, który nie dotyczy europejskich krajów postkomunistycznych czy bogatych regionów świata, ale jest realnym problemem w Indiach, Afryce Subsaharyjskiej, Indonezji, Wietnamie czy w Chinach.  Nie trzeba jednak szukać tak skrajnych przykładów – nierówności dawno przestały być wyznacznikiem granicy między krajami trzeciego i pierwszego świata. Nierówność przybiera bowiem różne formy, ale jest stałym i wciąż rosnącym elementem ogólnoświatowego życia społecznego.

Autor Nierówności patrzy na badane przez siebie zjawisko zarówno z perspektywy globalnej, jak i historycznej, stara się przy tym uwzględnić przemiany, którym współcześnie ulegają nierówności. Szwedzki socjolog przedstawia także mechanizmy wytwarzania nierówności i zwraca uwagę, że nierówność to pojęcie o charakterze normatywnym, które oznacza brak lub też nieobecność równości. Praca Therborna to jednak nie tylko próba naświetlenia wielowymiarowego charakteru nierówności i ich zgubnych konsekwencji, lecz także próba udzielenia odpowiedzi na pytanie o możliwość wyjścia z impasu i przezwyciężenia nierówności.

Nierównością Polska stoi

Na zagadnienie nierówności w Polsce Adam Leszczyński proponuje spojrzeć w perspektywie „długiego trwania” i stawia tezę, że wysoki poziom nierówności w Polsce nie jest zdeterminowaną przez przemiany ustrojowe nowością, ale niemal narodową tradycją, często tylko chowaną pod płaszczykiem egalitarnych obietnic zmieniającej się władzy. Co więcej, Polacy, pomimo deklarowanego sprzeciwu wobec nierówności, wcale nie bywali i dalej nie bywają skłonni do buntu. Leszczyński analizuje historyczne tło nierówności w Polsce i zauważa, że właściwie istniały tylko dwa momenty historyczne, w których protest przeciwko nim był autentycznym przedmiotem polskiej polityki, a były to rewolucja 1905 roku oraz narodziny „Solidarności” i jej postulatów uspołecznienia środków produkcji. Jednak w kluczowych dla Polskiej historii momentach „sprawa narodowa” zawsze wygrywała z „kwestią społeczną”.

Ostatecznie po 1989 roku dyskurs egalitarny został w Polsce zdelegitymizowany i zastąpiony mitem ciężkiej pracy nagradzanej pieniędzmi i awansem społecznym, a bieda i nierówności są tematami konsekwentnie sepizowanymi. W praktyce 25 lat kapitalizmu przyniosło nierówności, których nie da się zmierzyć przy pomocy współczynnika Ginniego – ten nie uwzględnia bowiem jednoosobowych działalności gospodarczych na jednym krańcu oraz prekariatu na drugim – a te są coraz wyraźniej dającym o sobie znać faktem, domagającym się tematyzacji i przywrócenia ważności w publicznej debacie.

Polskie wydanie dzieła Therborna trafi do rąk czytelników już w połowie maja, tymczasem jednak udostępniamy Państwu słowo wstępne do polskiego wydania autorstwa Adama Leszczyńskiego „Dobroć charakteru Polaków”, czyli krótka historia nierówności w Polsce. Zapraszamy do lektury!

Przeczytaj także

Polecane wydarzenia

Polecane recenzje


W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies. Kontynuując przeglądanie strony, wyrażasz zgodę na używanie przez nas plików cookies. Dowiedz się więcej Zamknij